Związek Powiatów Polskich skierował do Kancelarii Sejmu opinię dotyczącą poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o ochronie zwierząt (RPW/19907/2026).

Przedmiot projektu

Poselski projekt ustawy nakłada na gminy obowiązek uwzględnienia w programie opieki nad zwierzętami kwestii obowiązkowego zapewnienia wolontariuszom dostępu do schronisk dla zwierząt, na ich wniosek, niezależnie od tego kto prowadzi schronisko.

Zastrzeżenia ZPP

Sprzeczność z zasadą swobody umów i ustawą o wolontariacie

ZPP wskazuje, że projektowana nowelizacja de facto arbitralnie nakazuje przyjmowanie każdego wolontariusza, który złoży stosowny wniosek. Takie rozwiązanie pozostaje – zdaniem organizacji – w sprzeczności z art. 44 ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie. Zgodnie z ust. 1 zdanie pierwsze przywoływanego przepisu „Świadczenia wolontariuszy są wykonywane w zakresie, w sposób i w czasie określonych w porozumieniu z korzystającym”. Porozumienie takie ma charakter umowy cywilnoprawnej, do której zastosowanie ma art. 353¹ Kodeksu cywilnego, statuujący zasadę swobody umów – jest to fundament polskiego prawa cywilnego. Zasada ta pozwala stronom na samodzielne decydowanie o tym, czy zawrą umowę, z kim oraz jak ukształtują jej treść i formę. Proponowane rozwiązanie narusza tę zasadę, nakazując organizatorom schronisk zawieranie porozumień z wolontariuszami bez możliwości odmowy, nawet gdy zaistniałyby ku temu obiektywne przesłanki.

Pominięcie kwestii przygotowania wolontariuszy i bezpieczeństwa

ZPP wskazuje, że projekt jako zasadę przyjmuje otwarty dostęp każdej chętnej osoby do pracy ze zwierzętami, nie zwracając uwagi na konieczność posiadania odpowiedniego przygotowania behawioralnego oraz kwestie odpowiedzialności za bezpieczeństwo wolontariuszy, zwierząt i pracowników schronisk. Organizacja wskazuje, że decyzje o dopuszczeniu wolontariuszy do pracy ze zwierzętami wymagają szczegółowej analizy i oceny ewentualnych ryzyk, i w zdecydowanej większości przypadków odmowy są to odpowiedzialne decyzje prowadzących schroniska, mające na celu zapewnienie bezpiecznych warunków.

Brak danych uzasadniających regulację

ZPP zwraca uwagę, że projektodawcy w uzasadnieniu ani w deklarowanych skutkach regulacji nie wskazują na skalę zjawiska odmowy pracy wolontariuszy w schroniskach i nie wykazują analizy powodów takich odmów. Mogłoby się okazać, że co do zasady byłyby to powody obiektywnie słuszne, a nowelizacja nie znajdowałaby uzasadnienia.

Istniejące mechanizmy partycypacji społecznej

ZPP wskazuje, że ustawa o ochronie zwierząt już w obecnym kształcie zawiera rozwiązania zapewniające udział organizacji społecznych w ochronie zwierząt. Art. 3 ustawy statuuje obowiązek współdziałania organów administracji z organizacjami społecznymi, których statutowym celem jest ochrona zwierząt. Art. 11a ust. 7 przewiduje przekazywanie projektu programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi do zaopiniowania przez takie organizacje. Art. 7 ustawy umożliwia ponadto upoważnionemu przedstawicielowi organizacji społecznej złożenie informacji o przypadkach znęcania się nad zwierzętami, co skutkuje wydaniem z urzędu decyzji o czasowym odebraniu zwierzęcia, co stanowi formę kontroli społecznej nad działalnością schronisk.

Brak podstaw do uznania wolontariuszy za podmiot kontroli

ZPP wskazuje, że wątpliwości budzi fragment skutków regulacji, w którym wskazano, że brak ustawowej gwarancji dostępu wolontariuszy ogranicza możliwość kontroli społecznej nad realizacją gminnego obowiązku zapewnienia opieki bezdomnym zwierzętom. Organizacja wskazuje, że kwestie kontroli schronisk reguluje art. 11c ustawy o ochronie zwierząt, a organizacje społeczne mające ochronę zwierząt jako cel statutowy dysponują potencjałem do oceny warunków i opieki jaką obejmowane są zwierzęta. Nie sposób natomiast wymagać od wolontariuszy – często przypadkowych osób – zdolności oceny lub kontroli spełnienia ustawowych wymogów. W kontekście kontroli nad działalnością JST przepisy ustaw ustrojowych i Konstytucji RP regulują to zagadnienie wyczerpująco.