Związek Powiatów Polskich przedstawił szczegółowe stanowisko wobec projektu ustawy o zmianie ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz ustawy o infrastrukturze informacji przestrzennej, przygotowanego przez Ministerstwo Rozwoju i Technologii. ZPP zgłosił 46 uwag do projektu, obejmujących zarówno kwestie merytoryczne dotyczące kompetencji samorządów, jak i liczne zastrzeżenia techniczne oraz finansowe.

Wykluczenie zobrazowań lotniczych i satelitarnych z państwowego zasobu

Pierwsza i jedna z najważniejszych uwag ZPP dotyczy definicji państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego (art. 2 pkt 10 projektu). Związek wnosi o przywrócenie do definicji zobrazowań lotniczych i satelitarnych oraz dodanie protokołów ustaleń z czynności sprawdzających.

ZPP podkreśla, że w obowiązującym i pierwotnie projektowanym stanie prawnym zobrazowania lotnicze i satelitarne były wprost ujmowane jako element państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego. Ich pominięcie w obecnej definicji oznacza jednoznaczne wykreślenie tych danych z zasobu, co – zdaniem Związku – ma daleko idące konsekwencje prawne i organizacyjne.

Związek argumentuje, że zobrazowania te są podstawowym źródłem danych referencyjnych dla wielu rejestrów publicznych, opracowań kartograficznych oraz analiz przestrzennych. Ich formalne wyłączenie z zasobu osłabia spójność systemu informacji geodezyjnej i kartograficznej państwa.

ZPP wskazuje również, że dotychczas 80 z 380 powiatów i miast na prawach powiatu samodzielnie wykonywało przedmiotowe zdjęcia satelitarne, nie czekając w tym zakresie na decyzję Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii. Zdaniem Związku procedowane zmiany spowodują, że brak będzie jednoznacznej podstawy prawnej do finansowania tworzenia i aktualizacji zobrazowań lotniczych i satelitarnych ze środków geodezyjnych, co finalnie doprowadzi do konieczności klasyfikowania ich jako inne zadania.

Sprzeciw wobec opiniowania kandydatów na geodetów powiatowych

Czwarta, bardzo obszerna uwaga ZPP dotyczy przepisów wprowadzających system opiniowania kandydatów na stanowiska geodety powiatowego i geodety województwa przez Głównego Geodetę Kraju oraz wojewódzkiego inspektora nadzoru geodezyjnego i kartograficznego (art. 6a ust. 2c, art. 7a ust. 1 pkt 20, art. 7b ust. 1 pkt 7, art. 7c ust. 1 pkt 7, art. 7d pkt 8 projektu).

Związek stanowczo sprzeciwia się wprowadzeniu tych regulacji, wnosząc o usunięcie wszystkich wskazanych przepisów. ZPP argumentuje, że proponowane przepisy nie określają merytorycznych zasad kształtowania opinii i ponieważ "opinią" w języku polskim określamy subiektywny pogląd, osąd lub przekonanie na temat czegoś lub kogoś, brak określenia zasad wydania takiej opinii może powodować pole do nadużyć i wyrażania opinii negatywnych nieuzasadnionych w sposób merytoryczny.

Związek podnosi zasadnicze pytanie: "Jeżeli ktoś nie zna danego kandydata, nie współpracuje z nim, to w jaki sposób może napisać rzetelną i wyczerpującą opinię dot. postawy takiej osoby, wywiązywania się z obowiązków, itp.?"

Zaprzeczenie idei samodzielności samorządu

ZPP podkreśla, że geodeci powiatowi są pracownikami samorządowymi, a służby geodezyjne nie są kolejną państwową inspekcją. Wprowadzenie dodatkowej opinii – będącej w istocie zgodą na zatrudnienie osoby spełniającej wymogi określone w rozporządzeniu – jest zdaniem Związku nadmiarowe i skutkuje możliwością decydowania o zatrudnieniu przez organy centralne (GUGiK) w przypadku geodetów województwa (zatrudnianego przez marszałka województwa) lub geodety powiatowego (zatrudnionego przez starostę).

Z przepisów projektu wynika, że przed wyrażeniem opinii Główny Geodeta Kraju zasięga obligatoryjnie opinii wojewódzkiego inspektora nadzoru geodezyjnego i kartograficznego. Powyższa regulacja – zdaniem ZPP – wydłuża procedurę zatrudnienia na stanowisku geodety powiatowego i geodety województwa. Spełnienie wymogów formalnych, a nawet wygranie otwartego konkursu nie jest przesłanką do zatrudnienia na powyższych stanowiskach, gdyż formalnie marszałek województwa i starosta muszą się wystąpić do GGK o opinię, zaś GGK występuje o opinię do WINGiK.

Związek podkreśla, że opinia WINGiK nie jest dla GGK wiążąca, a opinia GGK jest dla marszałka województwa i starosty wiążąca – tylko pozytywna daje podstawę do zatrudnienia. Ten tryb jest zatem – w ocenie ZPP – zaprzeczeniem idei samodzielności samorządu, nie jest określony czasowo, nie ma też kryteriów, które brane byłyby pod uwagę przy wyrażaniu opinii, co może ją sprowadzać do zgody na zatrudnienie danej osoby na określonym stanowisku.

ZPP wyraża zdumienie, że przedmiotowe propozycje zostały ponowione w nowej wersji projektu ustawy, mimo wyrażania przez przedstawicieli strony samorządowej zdecydowanych protestów w tym zakresie. Związek stwierdza, że proponowana zmiana stoi również w sprzeczności ze stanowiskiem wyrażanym przez członków Rady Ministrów w kontekście roli i pozycji ustrojowej samorządów.

Brak środków na ograniczanie dostępu do danych ze względów obronnych

Trzecia uwaga dotyczy art. 4a projektu, który nakłada na organy Służby Geodezyjnej i Kartograficznej, w szczególności na powiaty, obowiązek technicznego ograniczania upubliczniania danych w systemach PZGiK na podstawie decyzji Ministra Obrony Narodowej.

ZPP wskazuje, że przepis wymaga stworzenia nowych mechanizmów i algorytmów w systemach teleinformatycznych, co wiąże się z istotnymi kosztami. Jednocześnie projekt nie wskazuje źródeł finansowania tych nowych zadań, przerzucając ich realizację na jednostki samorządu terytorialnego.

Związek podkreśla, że sama decyzja Ministra Obrony Narodowej nie zapewnia środków ani rozwiązań technicznych koniecznych do jej wykonania, co grozi nierównym stosowaniem prawa i chaosem organizacyjnym. ZPP wnosi o uzupełnienie przepisu o rozwiązania systemowe i finansowe albo odroczenie jego wejścia w życie do czasu przygotowania odpowiedniej infrastruktury technicznej.

Bezpośredni dostęp GGK do baz powiatowych – zagrożenie dla bezpieczeństwa

Szósta uwaga odnosi się do przepisów zapewniających Głównemu Geodecie Kraju bezpośredniego dostępu do baz prowadzonych przez starostę (art. 7a ust. 1 pkt 5a, art. 7d pkt 1a, art. 9 ust. 3 pkt 1 projektu). ZPP postuluje o wykreślenie tych przepisów.

Związek argumentuje, że wszystkie cele wskazane w uzasadnieniu projektu (zgodność oznaczeń nieruchomości z księgami wieczystymi, rozwój nowych usług publicznych, zapewnienie narzędzi nadzoru GGK) mogą być zrealizowane poprzez skuteczne wykorzystanie i rozwój obecnie istniejących już mechanizmów i systemów: usług sieciowych, standardowych formatów wymiany danych (GML) oraz poprzez uruchomienie pełnego zakresu przewidzianych w przepisach usług sieciowych systemu ZSIN.

Niezgodność z RODO i dyrektywą NIS2

ZPP podkreśla, że proponowany mechanizm "bezpośredniego dostępu" do danych jest zdefiniowany nieprecyzyjnie i w ogóle nie określa sposobu zapewnienia bezpieczeństwa systemów teleinformatycznych w szczególności w kontekście integralności, poufności i rozliczalności przetwarzania danych.

Według Związku tak zaproponowane przepisy nie są zgodne z rozporządzeniem parlamentu europejskiego w zakresie ochrony danych osobowych – RODO oraz dyrektywy NIS2 dotyczącej cyberbezpieczeństwa. Proponowane przepisy nie uwzględniają również ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne, która w sposób jednoznaczny definiuje sposoby komunikacji pomiędzy systemami teleinformatycznymi. Komunikacja ta powinna opierać się o usługi, a nie o bezpośredni dostęp.

ZPP ostrzega, że umożliwienie GGK bezpośredniego łączenia do produkcyjnej bazy danych w starostwach wprowadzi bardzo duże ryzyko zaburzenia wydajności pracy, w szczególności z uwagi na to, że administrator systemu po stronie starostwa nie będzie miał realnego wpływu na działania wykonywane w bazie danych przez system zewnętrzny.

Centralizacja opiniowania dotacji celowych dla JST

Siódma uwaga dotyczy art. 7a ust. 1 pkt 13a projektu, przyznającego Głównemu Geodecie Kraju kompetencję do opiniowania podziału przez wojewodów dotacji celowych dla jednostek samorządu terytorialnego. ZPP wnosi o wykreślenie tego przepisu lub – alternatywnie – o wprowadzenie terminu 14 dni na wydanie opinii z domniemaniem opinii pozytywnej w przypadku jego przekroczenia.

Związek argumentuje, że projektowany przepis jest niezasadny. Wprowadzenie dodatkowego etapu opiniowania na szczeblu centralnym nie wnosi wartości merytorycznej do procesu podziału dotacji, natomiast nieuchronnie wydłuży procedurę decyzyjną po stronie wojewodów i wojewódzkich inspektorów nadzoru geodezyjnego i kartograficznego.

ZPP podkreśla, że dotacje celowe powinny być rozdysponowywane w sposób adekwatny do rzeczywistych potrzeb jednostek samorządu terytorialnego, które najlepiej są znane na poziomie wojewódzkim. Centralne opiniowanie osłabia tę zasadę, wprowadzając zbędną centralizację procesu, co jest sprzeczne z polityką rządu.

Związek ostrzega, że brak terminu na wydanie opinii czyni przepis nieproporcjonalnym i ryzykownym organizacyjnie, a także może powodować nieuzasadnioną zwłokę z punktu widzenia powiatowych organów SGiK w opiniowaniu, a w skrajnych sytuacjach doprowadzić do paraliżu zamówień publicznych w przedmiotowym zakresie i w konsekwencji do niewykonania zadań i zwrotu niewykorzystanych środków z dotacji.

Zakaz wykonywania prac geodezyjnych przez pracowników samorządowych

Jedenasta, bardzo obszerna uwaga dotyczy art. 11 ust. 5 i 6 projektu, wprowadzających zakaz wykonywania prac geodezyjnych lub sprawowania nad nimi nadzoru przez osoby posiadające uprawnienia zawodowe, które w ramach obowiązków służbowych realizują zadania organów Służby Geodezyjnej i Kartograficznej. ZPP postuluje o wykreślenie tych przepisów lub – ewentualnie – ich modyfikację ograniczającą zakaz wyłącznie do terenu objętego właściwością miejscową danego organu.

Nieuzasadnione różnicowanie pracowników

Związek wskazuje, że zaproponowana w projekcie regulacja w nieuzasadniony sposób różnicuje pracowników organów Służby Geodezyjnej i Kartograficznej. W efekcie zamiast wyeliminować stwierdzone podczas kontroli GUGiK nieprawidłowości związane z etyką pracowników samorządowych czy uzasadniające podejrzenie istnienia konfliktu interesów, może być tylko przyczyną kolejnych nadużyć i nieprawidłowości.

ZPP podkreśla, że przepis budzi dodatkowe i uzasadnione zastrzeżenia związane z równym traktowaniem pracowników samorządowych. Ocena możliwości wykonywania określonych prac lub sprawowania nad nimi nadzoru przez osoby posiadające uprawnienia zawodowe w dziedzinie geodezji i kartografii, które w ramach obowiązków służbowych realizują zadania organów SGiK, powinna leżeć w kompetencjach władz tego organu, który zatrudnia danego pracownika w ramach obecnie istniejących regulacji prawnych odnoszących się do wszystkich pracowników samorządowych.

Dyskryminacja wobec biegłych sądowych

Związek zwraca uwagę na wyłączenie zakazu w odniesieniu do możliwości wykonywania funkcji biegłego sądowego, co ocenia jako niesprawiedliwe i dyskryminujące w stosunku do innych prac geodezyjnych. ZPP argumentuje, że wykonywanie prac na zlecenie sądu ze względu na to, że jest się wpisanym na listę biegłych jest analogiczne z wykonywaniem prac na zlecenie. Stanowi to – zdaniem Związku – dyskryminację wobec zakazu wykonywania prac przez pracowników administracji powiatowej.

Brak godziwego wynagrodzenia

ZPP podkreśla, że nie można pomijać faktu, iż ograniczenie prowadzenia określonej działalności – nawet uzasadniane względami etycznymi – powinno się wiązać z zapewnieniem odpowiedniego wynagrodzenia w podstawowym miejscu pracy. Projektodawcy – w ocenie Związku – najwyraźniej o tym zapominają, wpisując się w zgubny trend budowania "taniego" państwa.

Projekt ustawy nie przewiduje dodatkowych dochodów; wręcz przeciwnie – znosi odpłatność za część usług i podnosi ponoszone przez powiaty koszty rzeczowe. W sytuacji, w której powiaty nie mają zapewnionego odpowiedniego poziomu finansowania zadań z zakresu geodezji, a tym samym zapewnienia w pełni godziwego wynagrodzenia zatrudnionym wysokokwalifikowanym pracownikom, nakładanie na nich nadmiarowych ograniczeń prowadzenia dodatkowej działalności może – zdaniem ZPP – doprowadzić do odpływu pracowników z sektora publicznego do prywatnego.

Utrata dochodów z tytułu udostępniania danych

Trzydziesta piąta uwaga dotyczy art. 40a ust. 2 pkt 1 lit. i–m projektu, rozszerzającego katalog danych udostępnianych nieodpłatnie. ZPP postuluje o wykreślenie tych przepisów lub wprowadzenie mechanizmu rekompensaty finansowej dla powiatów z tytułu utraconych wpływów.

Związek wskazuje, że projektowane zmiany znacząco poszerzają zakres danych udostępnianych bez pobierania opłat, obejmując w przypadku działek ewidencyjnych nie tylko identyfikatory i geometrię, ale również pola powierzchni ewidencyjnej, wykazy klasoużytków oraz numery grup rejestrowych, a w przypadku budynków dodatkowo liczbę kondygnacji nadziemnych i podziemnych, co oznacza udostępnienie praktycznie pełnych danych przedmiotowych tych obiektów.

ZPP argumentuje, że uwolnienie tak szerokiego zakresu danych bez zapewnienia rekompensaty finansowej będzie miało jednoznacznie negatywne przełożenie na wpływy powiatów z tytułu udostępniania materiałów państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, które stanowią istotne źródło finansowania zadań z zakresu geodezji i kartografii.

W sytuacji, gdy już obecnie powiaty dokładają do wykonywania tych zadań zleconych z zakresu administracji rządowej – jak podkreśla Związek – wprowadzenie projektowanych zmian bez odpowiedniej rekompensaty pogorszy ich sytuację finansową i może negatywnie wpłynąć na jakość realizacji ustawowych obowiązków.

Obniżenie opłaty za koordynację sieci uzbrojenia

Czterdziesta trzecia uwaga odnosi się do zmniejszenia opłaty za koordynację usytuowania projektowanej sieci uzbrojenia terenu ze 150 zł do 100 zł. ZPP postuluje o pozostawienie regulacji bez zmian i utrzymanie dotychczasowej stawki 150 zł.

Związek argumentuje, że obniżenie opłaty przy corocznych wskaźnikach inflacji jest nieuzasadnione. W całościowych kosztach inwestycji, dla inwestora wysokość przedmiotowej opłaty pozostaje – zdaniem ZPP – kompletnie bez znaczenia. Jej zmniejszenie będzie miało jednoznacznie negatywne przełożenie na wpływy z tytułu udostępniania danych z PZGiK. Od lat powiaty dokładają do wykonywania zadań z zakresu geodezji i kartografii, po wprowadzeniu tych zapisów sytuacja będzie jeszcze gorsza.

Brak waloryzacji opłat za wypisy i wyrysy od 2014 roku

Czterdziesta czwarta uwaga dotyczy opłat zawartych w tabeli nr 11. ZPP postuluje o aktualizację wszystkich kwot dotyczących opłat.

Związek wskazuje, że aktualizacja jest niezbędna z dwóch kluczowych powodów. Po pierwsze, stawki za wypisy i wyrysy z ewidencji gruntów i budynków nie były waloryzowane od 2014 roku, co oznacza ponad dziesięcioletnią deprecjację ich realnej wartości na skutek inflacji.

Po drugie, art. 40a ust. 2 pkt 1 znacząco rozszerza katalog danych udostępnianych nieodpłatnie, co istotnie ogranicza wpływy organów Służby Geodezyjnej i Kartograficznej. Uwolnienie znacznej części danych, choć słuszne z punktu widzenia otwartego dostępu do informacji publicznej, tworzy – zdaniem ZPP – lukę finansową, która wymaga rekompensaty poprzez dostosowanie opłat za pozostałe usługi do aktualnych kosztów ich świadczenia.

Problemy z terminami wdrożenia

Czterdziesta szósta, ostatnia uwaga dotyczy art. 18 ustawy nowelizującej i terminów jej wejścia w życie. ZPP postuluje o przyjęcie jednolitego terminu vacatio legis wynoszącego 6 miesięcy od dnia ogłoszenia.

Związek argumentuje, że zróżnicowanie terminów wejścia w życie poszczególnych przepisów wprowadzi chaos organizacyjny i interpretacyjny, zwłaszcza że część regulacji przewidzianych do stosowania już po 14 dniach od wejścia w życie ustawy wymaga uprzednich, istotnych zmian w systemach teleinformatycznych służących prowadzeniu państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego.

ZPP podkreśla, że takich zmian – jak dostosowanie definicji wykonawcy, formularzy zgłoszeń prac, dokumentów naliczania opłat czy protokołów weryfikacji – nie da się zaprojektować, wdrożyć i przetestować w ciągu kilku tygodni. Jednolity, sześciomiesięczny vacatio legis pozwoli – w ocenie Związku – na uporządkowane przygotowanie rozwiązań technicznych i organizacyjnych oraz zapewni stabilne i bezpieczne wdrożenie ustawy w praktyce.

Stanowisko Związku Powiatów Polskich do projektu ustawy o zmianie ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz ustawy o infrastrukturze informacji przestrzennej zostało przekazane stronie rządowej. Z jego pełną treścią można zapoznać się TUTAJ.