Związek Powiatów Polskich przedstawił uwagi do projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych (UD30), przygotowanego przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Projekt z 16 lutego 2026 r. został przekazany w ramach Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego 26 lutego 2026 r.

Uwaga ogólna – postulat poszerzenia katalogu testamentów zwykłych

Związek Powiatów Polskich zwraca uwagę, że projekt ogranicza katalog testamentów zwykłych do ich dwóch rodzajów – testamentu holograficznego i testamentu notarialnego. Dzieje się to w oderwaniu od obecnych realiów funkcjonowania społeczeństwa.

Problem elektronizacji życia codziennego

Organizacja wskazuje, że testament holograficzny był naturalnym sposobem wyrażania woli testatora w realiach społeczeństwa bazującego na tworzeniu dokumentów odręcznych. Wobec szerokiej elektronizacji codziennego życia forma własnoręczna staje się coraz mniej oczywista.

Najlepiej to widać po przypadkach, w których – wobec niskiej świadomości prawnej społeczeństwa – osoby próbują sporządzić testament poprzez wydruk jego treści i własnoręczne podpisanie. Odejście od pisma odręcznego w codziennych sytuacjach prowadzi również do problemów w uzyskaniu materiału porównawczego w przypadku podejrzenia sfałszowania testamentu.

Postulowane rozwiązania

Związek wskazuje, że w tej sytuacji dziwi brak jakiejkolwiek ewolucji w zakresie testamentów zwykłych. Organizacja postuluje rozważenie wprowadzenia:

• testamentu elektronicznego (kwalifikowany podpis elektroniczny jest przecież zrównany z podpisem własnoręcznym)
• testamentu w aplikacji mObywatel
• testamentu wyrażonego pismem z podpisem potwierdzonym urzędowo lub przez świadków

Wątpliwości dotyczące likwidacji testamentów allograficznych

W odniesieniu do art. 1 pkt 1 Związek wskazuje na konieczność ponownego rozważenia zaproponowanej zmiany. Nie sprzeciwiając się a priori likwidacji testamentów allograficznych, organizacja wskazuje, że uzasadnienie zmiany jest mało przekonujące i bardziej wygląda na dopasowywanie argumentów do przyjętej z góry tezy niż faktyczne umotywowanie zasadności zmian.

Brak danych statystycznych

Aby ocenić rzeczywistą skalę stosowania testamentów allograficznych, należałoby przeprowadzić analizę statystyczną stwierdzeń nabycia spadku i poświadczeń dziedziczenia. Fakt, że w sądzie II instancji i w Sądzie Najwyższym testamenty allograficzne były rzadko przedmiotem rozstrzygnięć równie dobrze może oznaczać, że testamenty te w praktyce nie budzą zastrzeżeń i tym samym nie trafiają do sądu II instancji.

Związek wskazuje, że wniosek o licznych błędach formalnych przy sporządzaniu testamentu allograficznego w najlepszym razie obciążony jest błędem reprezentatywności (skoro wnioski nie wynikają z danych statystycznych tylko z analizy orzecznictwa, które dotyczy wyłącznie spraw problemowych), w najgorszym ma charakter dowodu anegdotycznego.

Problem dostępności na terenach wiejskich

Argument dotyczący dostępności do notariuszy jest słuszny w realiach miast. Zdecydowanie łatwiej jest sporządzić testament notarialny u notariusza w Warszawie niż testament allograficzny przed Prezydentem m.st. Warszawy. Sytuacja jest jednak zupełnie inna w realiach miejscowości położonych z dala od wielkich miast.

Bazując na bazie Krajowej Rady Notarialnej, można znaleźć powiaty, w których liczba notariuszy jest mniejsza niż liczba urzędników, przed którymi może być sporządzony testament allograficzny. Oznacza to, że uzasadnienie jest oderwane od realiów części kraju.

Organizacja podkreśla, że uzyskanie pozytywnej oceny dla likwidacji testamentów allograficznych wymaga przedstawienia poprawnego metodologicznie uzasadnienia.

Przesłanki wykluczające bycie świadkiem testamentu

W odniesieniu do art. 1 pkt 8, dotyczącego zmienianego art. 956 KC, Związek Powiatów Polskich proponuje dodanie przesłanki: „5) która nie włada językiem, w którym spadkodawca składa swoje oświadczenie woli, w stopniu pozwalającym na pełne zrozumienie treści oświadczenia spadkodawcy".

Organizacja wyraża głęboki sceptycyzm co do usunięcia z katalogu w art. 956 przesłanki nieznajomości języka, w którym spadkodawca sporządza testament, jako przesłanki wykluczającej bycie świadkiem testamentu.

Związek wskazuje jako niezrozumiałe, jak projektodawcy doszli do wniosku, że łatwiejsze dowodowo będzie wykazanie, że świadek rozumiał oświadczenie woli bez uprzedniego zbadania, czy świadek dostatecznie rozumie język, w którym oświadczenie testatora zostało złożone.

Definicja powiązania z osobą prawną

Dotycząc art. 1 pkt 9, w zakresie dodawanego art. 957 § 4 KC, Związek wskazuje na konieczność zdefiniowania powiązania z osobą prawną lub jednostką organizacyjną niebędącą osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną.

Obecnie zaprojektowany przepis § 4 jest tak sformułowany, że w zasadzie wyklucza bycie świadkiem testowania na rzecz osób prawnych (w tym jednostek samorządu terytorialnego) w przypadku, gdy jest się „szeregowym" pracownikiem danej instytucji (np. pracownik urzędu gminy w przypadku spadku na rzecz gminy).

Organizacja postuluje rozważenie albo zdefiniowania „powiązania" w ramach przedkładanej nowelizacji, albo przemodelowania paragrafu w kierunku, który dotyczyłby osób faktycznie decyzyjnych w ramach struktury danej osoby prawnej – co wydaje się być zamierzeniem projektodawców.

Uwagi zostały zgłoszone przez Związek Powiatów Polskich jako organizację samorządową opiniującą projekt przygotowany przez Ministerstwo Sprawiedliwości.