System dochodów JST, opieka zdrowotna, publiczny transport zbiorowy i szeroko rozumiana opieka społeczna – to priorytety Związku Powiatów Polskich na kolejny rok. Wzmocnieniu ulegnie także współpraca międzynarodowa, a novum będzie sądowe dochodzenie roszczeń powiatów wobec Skarbu Państwa.

16 czerwca, w przeddzień XXXIII Zgromadzenia Ogólnego Związku Powiatów Polskich, miało miejsce posiedzenie Zarządu ZPP. Związkowych delegatów, nie po raz pierwszy,  gościły mury hotelu Gołębiewski w Karpaczu.

Spotkanie poświęcone było m.in.: informacji o działalności ZPP pomiędzy stacjonarnymi posiedzeniami Zarządu, zagadnieniom przygotowawczym do XXXIII Zgromadzenia Ogólnego oraz informacjom o aktualnych pracach legislacyjnych dotyczących powiatów.

– (…) jesteśmy dziś związkiem bardzo opiniodawczym, co więcej, bardzo rozpoznawalnym. Jeżeli gdziekolwiek mowa o tym, że robią coś z jakością, (…) to Związek Powiatów Polskich jest guru. I to się dzieje. Dzisiaj to jest zauważalne we wszystkich procedowanych przez nas działaniach Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, we wszystkich spotkaniach sejmowych czy senackich. (…) Ale to jest dorobek wielu, wielu lat jakości, którą nasze biuro prawne niesie. Tego, że naprawdę siedzą w tym i nie odpuszczają w wielu przypadkach – mówił podczas otwierania obrad Prezes Zarządu Andrzej Płonka.

Quo vadis, ZPP?

Jedną z kluczowych kwestii było przedstawienie głównych kierunków działalności Związku na bieżący rok. Jak zapowiedział zastępca dyrektora Biura dr Grzegorz Kubalski – tak jak dotychczas – podstawowym obszarem działań ZPP będzie uczestnictwo w procesie legislacyjnym w interesie swoich Członków. Kwestie, na które ZPP w sposób szczególny będzie zwracał uwagę, to: opieka zdrowotna, publiczny transport zbiorowy, szeroko rozumiana polityka społeczna oraz system dochodów JST.

- Do końca tego miesiąca mamy mieć przeprowadzoną przez rząd ewaluację działania ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. W przyszłym tygodniu, w środę, będzie dedykowane temu posiedzenie Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego. Założenie jest takie, że powinno ono doprowadzić do jakichś wniosków de lege ferenda – tego, co należy zmienić w ustawie. Należy liczyć się z tym, że dopilnowanie tego będzie jednym z naszych głównych priorytetów, bo jednak od tego, jak wyglądają nasze budżety, w dużej mierze zależy to, na co możemy sobie pozwolić – mówił dr Grzegorz Kubalski. 

Wzmocnieniu, w stosunku do lat ubiegłych, ulegną działania związane ze współpracą międzynarodową, m.in. w ramach Europejskiej Konfederacji Władz Lokalnych Szczebla Pośredniego (CEPLI) oraz w oparciu o Europejski Komitet Regionów. Jak podkreślił Grzegorz Kubalski, stojąc u progu kształtowania nowego okresu budżetowania Unii Europejskiej, głos władz poziomu pośredniego musi wybrzmieć dostatecznie głośno, by powiaty nie zostały pominięte w unijnych regulacjach wspierających JST. 

Novum w działalności ZPP będzie wspieranie wybranych powiatów w dochodzeniu roszczeń wobec Skarbu Państwa na drodze sądowej.

W bieżącym roku ZPP niezmiennie prowadzić będzie również swoje standardowe działania: wydawanie opinii w sprawach szczególnie trudnych oraz publikacji, w tym Dziennik Warto Wiedzieć, organizowanie szkoleń, a także przekazywanie informacji dotyczących Związku i od podmiotów zewnętrznych  w formie newsletterów.

Transport w rękach powiatów i decyzje środowiskowe

Ważnym punktem obrad była informacja nt. aktualnych prac legislacyjnych. W tym zakresie dr Grzegorz Kubalski skupił swoją wypowiedź na dwóch, niezwykle ważnych dla powiatów, kwestiach.

Pierwsza dotyczy propozycji zmian przepisów regulujących funkcjonowanie publicznego transportu zbiorowego – stosowny projekt 11 czerwca został złożony w parlamencie, a strona rządowa chce jego uchwalenia jeszcze przed przerwą wakacyjną. Akt spowoduje nową pozycję i nowe obowiązki powiatów w zakresie publicznego transportu zbiorowego.

- Po pierwsze, ta ustawa wprowadza minimalny standard komunikacyjny w zakresie przewozów powiatowych - wymieniał dr Grzegorz Kubalski. - (…) Po drugie (…), zgodnie z aktualnym brzmieniem projektu, obowiązek uchwalenia planów transportowych - co prawda znacznie uproszczonych w stosunku do stanu obecnego - będzie spoczywał na wszystkich powiatach, chyba że są one obsługiwane w ramach związku; wtedy ten plan jest wykonywany przez związek w państwa zastępstwie. (…)  Natomiast to, co jest w tym zakresie bardzo istotne, (…) gmina dalej zachowuje uprawnienia w zakresie organizacji transportu na swoim terenie, ale jest poddana bezpośrednio koordynacji państwa jako starostów. (…) Oznacza to, że w tym momencie państwo, jako starostowie, stajecie się w pewnym sensie w całości odpowiedzialni za obraz publicznego transportu zbiorowego na swoim terenie. 

Dr Grzegorz Kubalski zapowiedział, że po uchwaleniu ustawy Związek zorganizuje w tym zakresie stosowne szkolenie.

Druga zmiana legislacyjna, którą omówił, dotyczy perspektywy przejęcia przez powiaty wydawania tzw. decyzji środowiskowych. Projekt ustawy cedujący to zadanie na starostów jest obecnie na etapie prac rządowych i należy przypuszczać, że zostanie przyjęty. Związek Powiatów Polskich, w toku prac nad dokumentem, walczył o jak najkorzystniejsze rozwiązania dla starostw.

- To, co udało się nam na ten moment, jako Związkowi, załatwić, to po pierwsze, ustalić, że tryb wdrożenia będzie taki, że przejęcie zadań, jeżeli będzie uchwalone, nie będzie z dniem 1 stycznia 2027, jak to było pierwotnie planowane, tylko 1 styczeń 2028. Po drugie, będzie to skoordynowane z wdrożeniem systemu teleinformatycznego, służącego obsłudze tych wniosków. Po trzecie, w powiązaniu z przeszkoleniem do używania wspomnianego systemu teleinformatycznego, będą też szkolenia dla pracowników (…). Natomiast wiadomo, że wszystko jest w dużej mierze kwestią tego, za co zatrudnimy pracowników, bo to jest rzecz kluczowa. Tu udało się ustalić, że następuje znaczące podniesienie opłat za wydawanie decyzji środowiskowych. Konkretnie, jest ustalona kwota bazowa, która jest waloryzowana co roku o wskaźnik inflacji. Jest mnożnik zależny od kategorii przedsięwzięcia, którego dotyczy decyzja. Rozpiętość opłat będzie sięgała do 48 tys. zł za wydaną decyzję. Oczywiście, to będzie w ramach tych decyzji, które są decyzjami wyjątkowymi. One są prowadzone w administracji rządowej. Realnie oceniam, że w naszym przypadku to będą prawdopodobnie opłaty do poziomu ok. 15 tys. za wydawane decyzje w tych najbardziej skomplikowanych przypadkach, które w naszym zakresie się znajdują. Będziemy oczywiście walczyć o wyższe mnożniki – zapewnił dr Grzegorz Kubalski, zapowiadając jednocześnie, że w przyszłym miesiącu – w ramach Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego – odbędzie się dyskusja o konkretnych wskaźnikach. 

- Jeżeli te wskaźniki zostaną przyjęte w sposób zgodny z delegacją ustawową, która w wyniku naszych uwag obejmuje również pracochłonność potrzebną do wydania decyzji i będziemy mieli do czynienia z ustaleniem tych opłat na dostatecznie racjonalnym poziomie, to wówczas jest szansa - przynajmniej tak wynika z naszych wstępnych wyliczeń – że zadanie będzie w stanie sfinansować się z opłat, które będą związane z jego realizacją. Tym samym powiaty będą miały niezbędne środki na to, żeby zatrudnić pracowników, którzy tymi decyzjami będą się zajmować. 

Ustawa prawdopodobnie zostanie uchwalona jesienią.

Ochrona ludności i inne ważne sprawy

W toku dyskusji pojawiły się głosy dotyczące konieczności dalszego, stanowczego akcentowania stanowiska samorządów w sprawie ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej, co do której strona samorządowa ma wiele zastrzeżeń. Dr Grzegorz Kubalski zapewnił, że Związek na bieżąco monitoruje ten temat i próbuje przekonać Ministerstwo do chociażby pilotażowego finansowania pewnych działań organizatorskich w powiatach. Zapowiedział, że w najbliższy poniedziałek odbędzie się spotkanie przedstawicieli strony samorządowej z wojewodami, na którym Związek reprezentować ma jeden ze starostów oraz przedstawiciel biura.

Ponadto, delegaci zabrali głos w innych ważnych dla nich sprawach.

Starosta Zamojski Stanisław Grześko zwrócił się z prośbą o poparcie pomysłu utworzenia Muzeum Dzieci Zamojszczyzny na terenie Willi Rózin w Zwierzyńcu.

- (…) Miałem na ten temat kilka spotkań z Prezydentem Republiki Federalnej Niemiec. Wystawa o dzieciach z Zamojszczyzny była w Pałacu Prezydenckim i na 50-leciu samorządu w Republice Federalnej Niemiec. A więc to nie dotyczy tylko dzieci z Zamojszczyzny, bo to dotyczy dzieci z Pomorza, z Poznańskiego, tych, które były w obozie w Łodzi i dotyczy wszystkich dzieci wysiedlonych na terenie Polski. Poprzez to muzeum chcemy dotrzeć do szkół, do uniwersytetów, akademii w całej Europie. W Niemczech już to robimy na Uniwersytecie Berlińskim. W Zamościu robi to Akademia Zamojska i oni opracowują wszystkie materiały. To, co się dzisiaj dzieje na Bliskim Wschodzie, na Ukrainie, jest to identyczna sytuacja. Jest to kradzież dzieci, mordowanie dzieci. Chcemy to przekazać głośno, żeby nigdy takie rzeczy w Europie i na świecie się nie zdarzyły – uzasadniał. 

Starosta Średzki Sebastian Burdzy podkreślił, że – mimo znaczenia działań związanych z ochroną ludności i obronnością – to wydatki na opiekę medyczną powinny być priorytetem. 

- Mamy traktory, ciągniki, koparki, stacje uzdatniania i to się wszystko zgadza, że musimy się przygotowywać. Ale za chwilkę nie będziemy mieli dla naszych mieszkańców opieki medycznej, bo w naszym regionie jest po prostu tragedia. Dokładamy do szkolnictwa, dokładamy do wszystkich innych działań związanych z polityką senioralną, i nie ma z kim rozmawiać. My na Śląsku naprawdę nie mamy z kim rozmawiać, a środki z ochrony ludności się pojawiają, a powinny w naszym odczuciu w pierwszej kolejności pójść chyba na szpitale powiatowe, bo ta sytuacja, która jest u nas, jest tragiczna – przekonywał. 

Starosta Szczecinecki Krzysztof Lis wypowiedział się w temacie problemów systemowych związanych z oświatą, zwłaszcza w zakresie wyliczania potrzeb oświatowych oraz rosnących kosztów powiatu związanych ze szkolnictwem w placówkach niepublicznych.

Starosta Radomski Waldemar Trelka przychylił się do stanowiska o konieczności zabiegania o środki europejskie na rozwój dla powiatów oraz zwrócił uwagę na problemy dotyczące edukacji i ochrony zdrowia. - Niezgodnie z prawem, my jako powiat, tak naprawdę finansujemy NFZ, kredytujemy Narodowy Fundusz Zdrowia, bo 37,5 mln zł pożyczki na 0% przekazaliśmy i każdy wie, że to jest na płynność finansową. Nie żadne inwestycje, nie żadne remonty, bo to zostało zrobione w poprzedniej kadencji. W tej kadencji jest po prostu „podtrzymywanie na respiratorze”, żeby ten szpital jeszcze oddychał.

Starosta Strzyżowski Robert Godek poruszył z kolei temat ochrony zdrowia w kontekście sytuacji na Podkarpaciu i kontrowersji wokół pomysłu konsolidacji Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Rzeszowie.

Zarząd przygotował ponadto projekty 9 stanowisk dla Zgromadzenia Ogólnego, dotyczące: koniecznego wzmocnienia powiatów w konsekwencji postępującego kryzysu demograficznego, konieczności zapewnienia powiatom i miastom na prawach powiatów dochodów adekwatnych do ich potrzeb, sytuacji finansowej szpitali powiatowych, roli domów pomocy społecznej w systemie opieki długoterminowej, koniecznych zmian w zakresie wydatkowania środków Funduszu Pracy, konieczności wsparcia zarządców dróg powiatowych, niezbędnych narzędzi likwidacji wykluczenia transportowego, podjęcia koniecznych działań niezbędnych dla poprawy skuteczności realizacji zadań z zakresu ochrony środowiska wykonywanych przez powiaty oraz poparcia utworzenia Muzeum Dzieci Zamojszczyzny na terenie Willi Rózin w Zwierzyńcu.