Związek Powiatów Polskich skierował do współprzewodniczących Zespołu do Spraw Obszarów Wiejskich, Wsi i Rolnictwa Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, pismo z wnioskiem o uwzględnienie w porządku obrad najbliższego posiedzenia Zespołu tematu sposobu określania obowiązku uiszczenia należności i opłat rocznych za wyłączenie gruntu z produkcji w przypadku nieruchomości stanowiących przedmiot współwłasności kilku osób. 

Istota problemu

ZPP wskazuje, że żaden z przepisów ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych – w tym art. 11 i 12 dotyczące decyzji administracyjnych w tym zakresie – nie precyzuje, czy należności i opłaty roczne za wyłączenie gruntu z produkcji w przypadku współwłasności gruntu stanowią zobowiązanie solidarne właścicieli, czy też organy wydające decyzje w tym zakresie powinny jednak oznaczać w decyzji wysokość opłat w sposób zindywidualizowany, proporcjonalnie do udziałów poszczególnych współwłaścicieli.

Analiza prawna przedstawiona przez organizację

ZPP wskazuje, że zgodnie z art. 22b ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, związane z wyłączaniem z produkcji gruntów rolnych i pobierane na podstawie ustawy należności, opłaty roczne, opłaty z tytułu niewykonania obowiązku zdjęcia i wykorzystania próchnicznej warstwy gleby, opłaty oraz należności i opłaty roczne podwyższone określone w art. 28 ust. 1–4 ustawy, a także odsetki z tytułu tych należności i opłat stanowią dochód budżetu województwa. Jednocześnie art. 22b ust. 3 określa te dochody jako niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym w rozumieniu ustawy o finansach publicznych.

Organizacja wskazuje, że zgodnie z art. 369 Kodeksu cywilnego solidarność dłużników występuje wtedy, gdy wynika z ustawy lub z czynności prawnej. Powstaje zatem wątpliwość, czy w przypadku braku wyraźnej podstawy ustawowej bezpośrednio w ustawie o ochronie gruntów rolnych i leśnych dopuszczalne jest przyjęcie przez organ wydający decyzję solidarnej odpowiedzialności współwłaścicieli za należności i opłaty roczne.

ZPP zwraca uwagę, że wprawdzie art. 65 ustawy o finansach publicznych przewiduje stosowanie przepisów Kodeksu cywilnego do odpowiedzialności solidarnej za zobowiązania z tytułu niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym, jednak dotyczy to konkretnych rodzajów należności wymienionych w art. 60 pkt 1–6 tej ustawy, wśród których nie ma dochodów JST wynikających z zadań wskazanych innymi ustawami (art. 60 pkt 8).

Organizacja wskazuje, że jednocześnie może pojawiać się argument, że solidarne zobowiązanie wynika niekoniecznie z konkretnego przepisu ustawowego, lecz z istoty czynności prawnej, a więcwyłączenia całości gruntu z produkcji rolnej lub leśnej, stanowiącego podstawę wydania decyzji odnoszącej się do całości oznaczonej nieruchomości jako przedmiotu współwłasności. W takim podejściu solidarny obowiązek uiszczania publicznoprawnych opłat pozostaje w funkcjonalnym związku z całym odrolnionym gruntem, podobnie jak w przypadku podatku od nieruchomości.

Pytania skierowane do strony rządowej

ZPP wnosi, aby strona rządowa ustosunkowała się podczas posiedzenia Zespołu do dwóch pytań:

• czy możliwe jest określanie w przedmiotowych decyzjach administracyjnych wysokości opłat w formie jednej, łącznej kwoty, za którą współwłaściciele odpowiadają solidarnie, czy organy powinny zawsze określać kwoty odrębnie dla każdego współwłaściciela proporcjonalnie do posiadanych udziałów;
• czy kwestia ta może być rozstrzygana w sposób dowolny przez starostów oraz prezydentów miast na prawach powiatu, np. na podstawie wniosków samych zainteresowanych współwłaścicieli.

Uzasadnienie wniosku i postulat udziału resortu finansów

ZPP wskazuje, że kwestie te mają znaczenie zarówno dla praktyki organów odpowiedzialnych za wydawanie decyzji, czyli starostów, jak i dla ewentualnej egzekucji prowadzonej przez marszałków województw. Organizacja wnosi o przedstawienie stanowiska Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz o udział w posiedzeniu przedstawicieli Ministerstwa Finansów, z uwagi na to, że temat dotyczy niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym w rozumieniu ustawy o finansach publicznych.